Bia\u0142y kr\u00f3l
\nGy\u00f6rgy Dragom\u00e1n
\nprze\u0142. El\u017cbieta Cygielska
\nCzarne, Wo\u0142owiec<\/p>\n
“No i wtedy ojciec podszed\u0142 do mnie, ale mnie nie pog\u0142aska\u0142 ani nie obj\u0105\u0142, tylko, trzymaj\u0105c przed sob\u0105 w wyci\u0105gni\u0119tych r\u0119kach marynark\u0119, opowiada\u0142 t\u0119 historyjk\u0119 o morzu i \u017ce jest pilnie potrzebny w tym instytucie badawczym “. \u017bycie jedenastoletniego bohatera “Bia\u0142ego kr\u00f3la” zmienia si\u0119 radykalnie, gdy funkcjonariusze bezpieki wchodz\u0105 do domu, by aresztowa\u0107 jego ojca. Za antypa\u0144stwow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 b\u0119dzie on teraz “macha\u0142 \u0142opat\u0105 na budowie Kana\u0142u Dunaj – Morze Czarne”. Z tego miejsca wraca niewielu, dlatego szanse na to, \u017ce ojciec ch\u0142opca prze\u017cyje, s\u0105 r\u00f3wnie mizerne co jego postura. Spraw\u0119 mog\u0142aby wprawdzie za\u0142atwi\u0107 interwencja dziadka, niegdy\u015b wp\u0142ywowego komunistycznego dzia\u0142acza, lecz ten sk\u0142\u00f3cony jest z synem. Ch\u0142opak mieszka wi\u0119c z matk\u0105, kt\u00f3rej \u017cycie staje si\u0119 poligonem walk o uwolnienie m\u0119\u017ca, i o przetrwanie dla siebie i syna. <\/p>\n
W w\u0119gierskiej podstaw\u00f3wce wypuszczenie powietrza z roweru nauczyciela urasta do rangi antypa\u0144stwowej akcji sabota\u017cowej, w konkursie strzeleckim wygra\u0107 musz\u0105 przedstawiciele szko\u0142y, do kt\u00f3rej ucz\u0119szczaj\u0105 dzieci aktywu partyjnego, za\u015b pi\u0142karskie zawody ustawiane s\u0105 tak, by trofea zdoby\u0142y dzieci ze szko\u0142y wojskowej. W czasie zaj\u0119\u0107 uczniowie chodz\u0105 do kina na film o planie pi\u0119cioletnim, za\u015b by obejrze\u0107 dzie\u0142a zakazane, trzeba zakra\u015b\u0107 si\u0119 do specjalnej, sekretnej sali. Polityka bezceremonialnie wkracza w \u015bwiat ma\u0142ego ch\u0142opca. <\/p>\n
Na W\u0119grzech o Dragom\u00e1nie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce jest uczniem \u00c1d\u00e1ma Bodora. Tw\u00f3rc\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105 nie tylko siedmiogrodzkie korzenie – \u015bwiat Dragom\u00e1na podobny jest do alternatywnej krainy stworzonej przez Bodora w “Okr\u0119gu Sinistra”, tak\u017ce roi si\u0119 od dziwnych postaci: str\u00f3\u017c mieszkaj\u0105cy w wozie taborowym i strzeg\u0105cy dost\u0119pu do zamkni\u0119tego kamienio\u0142omu, jego syn, kaleki kombatant oraz tajemniczy Kilof, kt\u00f3rego szpetna twarz jest postrachem dla dzieci i po\u017cywk\u0105 dla rozlicznych legend. Tak jak postaci z “Wizyty arcybiskupa” bohaterowie Dragom\u00e1na \u017cyj\u0105 w stanie zagro\u017cenia, tyle \u017ce jego \u017ar\u00f3d\u0142o jest jasne – to s\u0142u\u017cby re\u017cimu. <\/p>\n
W kluczowej scenie powie\u015bci bohater wraz z matk\u0105 odwiedza dom konsula. Podczas gdy matka rozmawia o uwolnieniu m\u0119\u017ca, ch\u0142opiec w s\u0105siednim pokoju znajduje stolik szachowy, przy kt\u00f3rym siedzi kuk\u0142a. To marionetka, za kt\u00f3r\u0105 kto\u015b podejmuje decyzje, ale nie wida\u0107, jak to robi. Tak Dragom\u00e1n opisuje mechanizmy w\u0142adzy. <\/p>\n
Opowie\u015b\u0107 o dzieci\u0144stwie w pos\u0119pnych czasach jest tak\u017ce dzie\u0142em inicjacyjnym. Kiedy ojciec znika, ma\u0142y ch\u0142opak b\u0119dzie zrywa\u0142 tulipany z miejskich klomb\u00f3w, by wr\u0119czy\u0107 je matce w rocznic\u0119 \u015blubu. Nie dojdzie do ceremonialnych postrzy\u017cyn, kt\u00f3re wyrwa\u0142yby ch\u0142opca spod matczynej opieki, stanie si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0105 w spos\u00f3b niezauwa\u017calny. <\/p>\n
Wraz z jego dojrzewaniem i krzepni\u0119ciem otaczaj\u0105cy go \u015bwiat si\u0119 degeneruje. Zdobyt\u0105 w czasie wojny “Z\u0142ot\u0105 Gwiazd\u0119 Weterana” dziadek oddaje swemu wnuczkowi za “heroiczne” zabicie kota, pojedynki mi\u0119dzy ch\u0142opcami staj\u0105 si\u0119 mordobiciem, w kt\u00f3rym kilku osi\u0142k\u00f3w rzuca si\u0119 na s\u0142abszego. Niszczej\u0105 tak\u017ce ludzie: Kilof, niegdy\u015b pi\u0119kny m\u0142odzieniec, dzi\u015b jest tak oszpecony, i\u017c nie ma odwagi spojrze\u0107 na zdj\u0119cie sprzed lat, a dwaj ch\u0142opcy wyznaczeni przez lumpenproletariuszy do nadzorowania pracy koleg\u00f3w, szybko staj\u0105 si\u0119 ich oprawcami. W\u0119gierskiemu pisarzowi uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 tego, czego niegdy\u015b dokona\u0142 w Polsce Marek Nowakowski w “Ch\u0142opaku z go\u0142\u0119biem na g\u0142owie” – uchwyci\u0142 obraz \u015bwiata, kt\u00f3ry odchodzi. Dzi\u0119ki niemu stajemy si\u0119 \u015bwiadkami obumierania dawnego etosu, kt\u00f3rego miejsce zajmuje zezwierz\u0119cenie i kult t\u0119pej si\u0142y.<\/p>\n
Sw\u0105 powie\u015bci\u0105 Dragom\u00e1n przeczy psychologicznym frazesom, \u017ce mitologizacja dzieci\u0144stwa jest dla cz\u0142owieka bezpieczn\u0105 nisz\u0105, w kt\u00f3rej chroni si\u0119 przed \u015bwiatem. Nie ma tu cienia idealizacji, ale te\u017c jej miejsca nie zajmuje ponury fatalizm. Sw\u0105 opowie\u015b\u0107 Dragom\u00e1n rozwiesza dok\u0142adnie pomi\u0119dzy tymi dwoma biegunami, nie zbli\u017caj\u0105c si\u0119 nadto do \u017cadnego z nich. Znajdziemy w jego ksi\u0105\u017cce ciep\u0142o “Szko\u0142y podstawowej” Jana Sver\u00e1ka, innej opowie\u015bci o dzieci\u0144stwie i potrzebie mitu, ale te\u017c beznami\u0119tne opisy okrucie\u0144stwa. <\/p>\n
W jednej z najlepszych scen “Bia\u0142ego kr\u00f3la” bohaterowie s\u0142uchaj\u0105 \u015bpiewu ptak\u00f3w, a jeden z nich m\u00f3wi: ” to, co nam si\u0119 wydaje pi\u0119kn\u0105, chwytaj\u0105c\u0105 za serce muzyk\u0105, jest tylko krzykiem, przekle\u0144stwem i gro\u017ab\u0105, bo ptaki \u015bpiewaj\u0105ce tak naprawd\u0119 si\u0119 nienawidz\u0105, ( ) p\u00f3ki co jednak napawamy si\u0119 ich gniewem, bo to dla naszych uszu pie\u015b\u0144, przecudna pie\u015b\u0144”. <\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Wyborcza<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bia\u0142y kr\u00f3l Gy\u00f6rgy Dragom\u00e1n prze\u0142. El\u017cbieta Cygielska Czarne, Wo\u0142owiec “No i wtedy ojciec podszed\u0142 do mnie, ale mnie nie pog\u0142aska\u0142 ani nie obj\u0105\u0142, tylko, trzymaj\u0105c przed sob\u0105 w wyci\u0105gni\u0119tych r\u0119kach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-151","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kritikak","has_no_thumb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=151"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}