Lata osiemdziesi\u0105te w pewnym re\u017cimowym kraju przypominaj\u0105cym rumu\u0144ski Siedmiogr\u00f3d, cho\u0107 nie nazwanym po imieniu. Jedenastoletni narrator prze\u017cywa bardzo szczeg\u00f3lny i trudny rok swojego \u017cycia. Jego ojciec, lekarz, zostaje aresztowany za kontakty z opozycj\u0105 i osadzony w obozie pracy. Osiemna\u015bcie rozdzia\u0142\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie opowiada\u0144, tworzy chronologiczn\u0105 zamkni\u0119t\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107: od aresztowania ojca po jego pojawienie si\u0119 na pogrzebie dziadka bohatera. Dragom\u00e1n pokazuje nam \u015bwiat oczami dziecka, kt\u00f3re wielu rzeczy nie rozumie, wielu rzeczom si\u0119 dziwi, zawsze jednak wyczuwa jaki\u015b podsk\u00f3rny nurt wydarze\u0144, przejmuje co\u015b z l\u0119ku, jaki bezustannie towarzyszy doros\u0142ym, cho\u0107 jego w\u0142asny \u015bwiat pozostaje w\u0142a\u015bciwie dosy\u0107 beztroski, zajmuj\u0105 go bowiem na co dzie\u0144 sprawy, kt\u00f3re na og\u00f3\u0142 zajmuj\u0105 jedenastoletnich ch\u0142opc\u00f3w; eskapady w podejrzane miejsca, na rozgrzeban\u0105 budow\u0119 czy do opuszczonych kamienio\u0142om\u00f3w.<\/p>\n
Jednak spod tej pozornej beztroski wygl\u0105da prawda o brutalnym, okrutnym \u015bwiecie doros\u0142ych, o zdemoralizowaniu ludzi tworz\u0105cych aparat przemocy; policjant\u00f3w, nauczycieli (nie wszystkich) czy wysokich urz\u0119dnik\u00f3w, takich jak dziadek, kt\u00f3ry na sw\u00f3j spos\u00f3b kocha wnuka, lecz uczy go na przyk\u0142ad pos\u0142ugiwania si\u0119 broni\u0105 i strzelania do kota. Pozbawiony czu\u0142ostkowo\u015bci, przejmuj\u0105cy j\u0119zyk, surowa materia opis\u00f3w – to wszystko sprawia, \u017ce powie\u015b\u0107 Bia\u0142y kr\u00f3l jest znakomit\u0105 literack\u0105 kreacj\u0105 i nagrodzona zosta\u0142a Nagrod\u0119 Tibora D\u00e9ry oraz Nagrod\u0119 S\u00e1ndora M\u00e1raia.<\/p>\n
“Druga powie\u015b\u0107 Gy\u00f6rgya Dragom\u00e1na, kt\u00f3ry ledwie przekroczy\u0142 trzydziestk\u0119, to ksi\u0105\u017cka znakomita. Utw\u00f3r w pe\u0142ni suwerenny, cho\u0107 jednocze\u015bnie wyrastaj\u0105cy w jaki\u015b spos\u00f3b z logiki dotychczasowej drogi tw\u00f3rczej autora. Jest to w dodatku lektura nie tylko dla w\u0105skiego kr\u0119gu ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 literatur\u0105, bo jej rozmach, wdzi\u0119k i niewymuszono\u015b\u0107 sprawiaj\u0105, \u017ce wykracza poza ten kr\u0105g.”
\nIstv\u00e1n Csuhai, “Elet \u00e9s Irodalom”
\n“Autor stworzy\u0142 trzymaj\u0105ce w napi\u0119ciu, barwne, maj\u0105ce charakter dziennika sprawozdanie z prze\u017cy\u0107 dziecka. Intencja, by ukaza\u0107 nieludzko\u015b\u0107 komunizmu, nie deformuje tekstu. Pomimo braku dialog\u00f3w, pomimo d\u0142ugich zda\u0144 ksi\u0105\u017cka porywa wartko tocz\u0105c\u0105 si\u0119 akcj\u0105, realistycznym przedstawieniem psychiki i \u015brodowiska; dostarcza nam rozrywki, uczy i wzrusza. W stosunku do Ksi\u0119gi Zag\u0142ady j\u0119zyk Dragom\u00e1na jako prozaika jest w Bia\u0142ym kr\u00f3lu dojrzalszy. Podziwiana ju\u017c tam plastyczno\u015b\u0107, skupienie na detalu wzbogaci\u0142y si\u0119 tutaj o zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107, daj\u0105c w rezultacie powie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 z \u017calem si\u0119 odk\u0142ada.”
\nGy\u00f6rgy Velkey
\n“Przybywaj\u0105c wraz z Dragom\u00e1nem do jego fikcyjnego Siedmiogrodu, wkraczamy w pewien bezwzgl\u0119dny \u015bwiat, gdzie doro\u015bli – i ka\u017cdy, kto jest silniejszy od nastolatka – panuj\u0105, u\u017cywaj\u0105c przemocy fizycznej, nad s\u0142abszymi od siebie, podobnie jak czyni to w\u0142adza pa\u0144stwowa, kt\u00f3ra demontuje \u017cycie prywatne, posy\u0142aj\u0105c obywateli pa\u0144stwa do oboz\u00f3w pracy, budz\u0105c ich wieczny strach poprzez dzia\u0142ania rozbudowanego aparatu przemocy. Fikcyjne i absurdalne, czasem tragiczne historie splataj\u0105 si\u0119 tu z okruchami rzeczywistych wspomnie\u0144, ciep\u0142ym humorem, ostrym widzeniem \u015bwiata i – last but not least – wielk\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105. To wi\u0119c, co napisano na skrzyde\u0142ku – \u017ce poznamy histori\u0119 pewnego ch\u0142opca, kt\u00f3ry na w\u0142asne oczy widzia\u0142, jak brutalnie w\u0142adza obchodzi si\u0119 z jego ojcem – dope\u0142nia si\u0119 zasadniczym atutem ksi\u0105\u017cki, a mianowicie j\u0119zykiem u\u017cytym do opisu i mnogo\u015bci\u0105 drobnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u0142owionych z g\u0105szcza rzeczywisto\u015bci, od kt\u00f3rych ta na pierwszy rzut oka nazbyt mo\u017ce sentymentalna historia nabiera nagle \u017cycia i realizmu. Dlatego te\u017c wcale nie szkodzi, \u017ce Dragom\u00e1n za cz\u0119sto mo\u017ce wykorzystuje j\u0119zyk filmowy, \u017ce tu i \u00f3wdzie decyduje si\u0119 na zako\u0144czenie nieco patetyczne, \u017ce czasem wydaje nam si\u0119, jakby\u015bmy ogl\u0105dali ostatnie kadry filmu. Gdy na przyk\u0142ad g\u0142\u00f3wny bohater biegnie za oddalaj\u0105c\u0105 si\u0119 wi\u0119\u017aniark\u0105, spodziewamy si\u0119 raczej napis\u00f3w ko\u0144cowych i listy realizator\u00f3w, a tu pojawia si\u0119 tylko nazwisko autora, autora, kt\u00f3remu jednak chcia\u0142oby si\u0119 u\u015bcisn\u0105\u0107 r\u0119k\u0119 i powiedzie\u0107: gratulacje, panie artysto.”<\/p>\n
“Radosnym wydarzeniem naszego \u017cycia literackiego w ostatnim czasie jest fakt, \u017ce co najmniej trzech prozaik\u00f3w wysz\u0142o spod skrzyde\u0142 Ad\u00e1ma Bodora: Gy\u00f6rgy Dragom\u00e1n, S\u00e1ndor Zsigmond Papp i G\u00e1bor Vida. Wszystkich trzech podobne cechy \u0142\u0105cz\u0105 z mistrzem, a mianowicie siedmiogrodzkie t\u0142o, odzyskana rado\u015b\u0107 opowiadania, pow\u015bci\u0105gliwy spos\u00f3b przedstawienia brutalno\u015bci i ucisku, nies\u0142ychanie dopracowany, wyrazisty styl, w ko\u0144cu pewna niesamowita, mro\u017c\u0105ca krew w \u017cy\u0142ach rzeczowo\u015b\u0107, a zarazem wizyjno\u015b\u0107.”
\nCsaba B\u00e1thori:, “Magyar Narancs”<\/p>\n
“Dragoman zafundowa\u0142 nam w\u0119giersk\u0105 wersj\u0119 `Postrzy\u017cyn`. Obdarzony hrabalowsk\u0105 fraz\u0105 bohater prowadzi jednak czytelnika przez \u015bwiat zupe\u0142nie inny ni\u017c senne miasteczko pod Prag\u0105. `Bia\u0142y kr\u00f3l` znakomicie opisuje rzeczywisto\u015b\u0107 okrutn\u0105, pe\u0142n\u0105 k\u0142amstwa i b\u00f3lu. Jakiego diab\u0142a nosz\u0105 w sobie ci W\u0119grzy?”
\nMicha\u0142 Olszewski
\n`To pi\u0119kna ksi\u0105\u017cka, ale i bardzo dramatyczna. Dragom\u00e1n w swoim zbiorze opowiada\u0144 wykorzystuje mitologi\u0119 dzieci\u0144stwa, ale w spos\u00f3b ostentacyjnie antysentymentalny.
\nOpowie\u015b\u0107 o dorastaniu w kadarowskich W\u0119grzech dwunastoletniego ch\u0142opca sta\u0142a si\u0119 pretekstem do pokazania komunistycznej opresji w jej najpaskudniejszej wersji – pozbawiania ludzi ich godno\u015bci. To historia o nieobecno\u015bci ojca uwi\u0119zionego w obozie pracy, o codziennym upokarzaniu przez esbecj\u0119, o przemocy akceptowanej przez upodlone spo\u0142ecze\u0144stwo oraz l\u0119ku przeplatanym nadziej\u0105. \u015awiat Dragom\u00e1na nie ma smaku magdalenki; \u015bwiat Dragom\u00e1na to sekretarz partii wyrzekaj\u0105cy si\u0119 swojego syna opozycjonisty, nauczyciel zn\u0119caj\u0105cy si\u0119 nad uczniem, dyplomata bij\u0105cy i gwa\u0142c\u0105cy kobiet\u0119, kt\u00f3ra szuka u niego ratunku.
\n`Bia\u0142y kr\u00f3l` to historia dzieci\u0144stwa przegranego, kt\u00f3rego nigdy ju\u017c nie uda si\u0119 odzyska\u0107, bo poszukiwanie utraconego czasu zawsze jest skazane na kl\u0119sk\u0119. Imponuje mi ten antymitografizm Dragom\u00e1na, kt\u00f3ry w brawurowy spos\u00f3b unikn\u0105\u0142 wszystkich pu\u0142apek pisania o dzieci\u0144stwie. Okrutna ksi\u0105\u017cka, ale niezwyk\u0142ej urody”
\nKrzysztof Varga<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Lata osiemdziesi\u0105te w pewnym re\u017cimowym kraju przypominaj\u0105cym rumu\u0144ski Siedmiogr\u00f3d, cho\u0107 nie nazwanym po imieniu. Jedenastoletni narrator prze\u017cywa bardzo szczeg\u00f3lny i trudny rok swojego \u017cycia. Jego ojciec, lekarz, zostaje aresztowany za […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-152","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kritikak","has_no_thumb"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=152"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gyorgydragoman.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}